Eenzijdige activering drijft mensen richting armoede
De armoedecijfers dalen, maar met bijna 1,9 miljoen Belgen die nog altijd risico lopen op armoede of sociale uitsluiting, blijft de vooruitgang broos. Beleid dat uitkeringen beperkt zonder voldoende begeleiding, ondersteuning en passende jobs dreigt die vooruitgang opnieuw teniet te doen.
De Armoedebarometer 2026 brengt de recentste cijfers samen over inkomen, werk, gezondheid, wonen, onderwijs en samenleven. In een nieuw Focus hoofdstuk onderzoeken we wat er gebeurt met mensen die hun werkloosheidsuitkering verliezen en waarom financiële druk alleen geen duurzame activering oplevert.
Armoedebarometer 2026:
Eenzijdige activering drijft mensen richting armoede
Van de mensen die tussen januari en juni 2026 hun werkloosheidsuitkering verloren, vond slechts een minderheid werk. Veel meer mensen kwamen terecht in een ziekte-uitkering, bij het leefloon of verdwenen tussen de mazen van het net.
Uit de uitkering is nog niet uit de armoede
Een werkloosheidsuitkering is een individueel verzekerd recht, opgebouwd via arbeid en sociale bijdragen. Het leefloon is gezinsgebonden bijstand: inkomens van andere leden van het huishouden telt mee. Wie geen andere uitkering krijgt en geen werk vindt, kan zonder eigen inkomen achterblijven. Tegelijk verschuiven kosten en verantwoordelijkheden naar OCMW’s, ziekteverzekering, schuldhulpverlening en gezinnen.
De hervorming werd niet voorafgegaan door een volwaardige armoedetoets of een warme overdracht van mensen tussen RVA, VDAB, OCMW’s, ziekenfondsen en welzijnsdiensten. Begeleiding, opleiding en jobkansen werden niet op dezelfde schaal uitgebouwd als de uitsluitingen.
Ook bij langdurige ziekte draait de regering de volgorde om
Bij langdurig zieken bouwt de overheid controle, evaluatie en sanctionering sneller uit dan herstel, ondersteuning, begeleiding en aangepast werk. Duurzame activering vraagt vertrouwen, maatwerk, competentieversterking, geleidelijke werkhervatting en werkgevers die passend werk mogelijk maken.
Cijfers voor het Vlaams Gewest; na verlies werkloosheidsuitkering
Uitstroom is nog geen vooruitgang!
"De eerste cijfers tonen geen succesvolle activering, maar een massale verschuiving naar het leefloon en een groot gat in het sociaal vangnet. Mensen uit een uitkering duwen is eenvoudiger dan duurzame kansen organiseren. Activering is pas een hefboom uit armoede als er begeleiding, passend werk en een menswaardig inkomen tegenover staan." Anne Van Lancker, voorzitter Decenniumdoelen.
Armoedecijfers: sociale bescherming maakt het verschil
De algemene armoedecijfers verbeteren. Maar onder die positieve evolutie blijven grote ongelijkheden tussen bevolkingsgroepen bestaan. Werklozen, huurders, eenoudergezinnen, kortgeschoolden, mensen geboren buiten de EU en mensen die niet kunnen werken blijven veel vaker kwetsbaar. Kinderarmoede blijft hardnekkig. De diepte van armoede neemt toe en dak- en thuisloosheid blijft hoog. Bovendien worden tegelijk beleidskeuzes gemaakt die een deel van de sociale bescherming opnieuw verzwakken.
minder mensen met risico op armoede of sociale uitsluiting sinds 2019
Sinds 2019 daalde het aantal mensen met een risico op armoede of sociale uitsluiting in België met 344.000.
Belgen leven nog met risico op armoede of sociale uitsluiting
Het gaat in België om 16,5% van de bevolking; in Vlaanderen gaat het om 780.000 mensen of 11,4% van de bevolking.
Sociale transfers verminderen het armoederisico
In de EU-27 gaat het gemiddeld om 34,4%.
Armoede binnen inkomen, werk, gezondheid
Bestaanszekerheid begint bij een toereikend inkomen
Sociale bescherming heeft het armoederisico de voorbije jaren aantoonbaar verminderd. Toch blijven verschillende sociale minima onder de armoederisicodrempel. Het leefloon volstaat voor geen enkel gezinstype en ook betaald werk beschermt niet iedereen tegen armoede. Vooral gezinnen met kinderen hebben meer nodig om menswaardig te kunnen leven. Bovendien bereiken bestaande rechten niet iedereen die er mogelijk recht op heeft. Nieuwe besparingen en strengere voorwaarden dreigen de inkomensbescherming opnieuw te verzwakken.
Duurzaam werk vraagt kansen en ondersteuning op maat
De Vlaamse werkzaamheidsgraad is historisch hoog, maar de kansen op werk blijven zeer ongelijk verdeeld. Kortgeschoolden, personen met een arbeidshandicap, mensen met een migratieachtergrond en 55-plussers zijn veel minder vaak aan het werk. Bij langdurig werklozen stroomt maandelijks slechts 2,7% door naar werk. Scholing, gezondheid, discriminatie, kinderopvang en mobiliteit spelen daarbij een belangrijke rol. De arbeidsmarkt sluit bovendien onvoldoende aan bij de mogelijkheden en ondersteuningsnoden van veel werkzoekenden.
Toegankelijke zorg verkleint gezondheidsongelijkheid
Mensen met een laag inkomen worden vaker ziek en leven minder lang. In de armste wijken ligt het sterftecijfer 51% hoger dan in de rijkste. Tegelijk stellen mensen noodzakelijke zorg vaker uit omdat ze de kosten niet kunnen dragen. Beschermingsmaatregelen zoals de maximumfactuur en de verhoogde tegemoetkoming maken een verschil, maar bereiken niet iedereen en dekken niet alle zorgkosten. Ook langdurige arbeidsongeschiktheid kan armoede verdiepen door de combinatie van inkomensverlies en hogere uitgaven voor zorg.
Armoede binnen wonen, onderwijs en samenleven
Betaalbaar wonen als basis voor een menswaardig bestaan
Een betaalbare en kwaliteitsvolle woning wordt voor steeds meer gezinnen onbereikbaar. Vlaanderen telt 178.743 sociale huurwoningen, terwijl meer dan 215.000 kandidaat-huurders actief op de wachtlijst staan. Private huurders besteden vaak een te groot deel van hun inkomen aan wonen. Mensen met een laag inkomen worden bovendien vaker geconfronteerd met slechte woonkwaliteit, discriminatie en woononzekerheid. Minstens 21.428 mensen zijn dak- of thuisloos, onder wie 6.606 kinderen.
Onderwijs als hefboom voor gelijke kansen
De schoolloopbaan van kinderen wordt nog te sterk bepaald door de sociaaleconomische situatie van hun gezin. De PISA 2025-resultaten tonen grote verschillen naar sociale achtergrond, thuistaal en migratieachtergrond. Die ongelijkheid werkt door tot in het hoger onderwijs: wie geboren wordt in de hoge middenklasse, heeft vijf keer zoveel kans om een masterdiploma te behalen als een generatiegenoot uit een arbeidersgezin. Ook schoolkosten, segregatie, uitsluiting en een ongelijke toegang tot ondersteuning vergroten de verschillen.
Een sterk middenveld bevordert inclusief samenleven en volwaardige deelname
Mensen in armoede en personen met een migratieachtergrond nemen minder deel aan sport, cultuur, verenigingen en maatschappelijke besluitvorming. Discriminatie, digitale uitsluiting en administratieve drempels beperken bovendien hun toegang tot dienstverlening en sociale rechten. Zo beschikt 35% van de Vlamingen niet over voldoende digitale vaardigheden. De participatiekloof is geen individuele keuze, maar hangt samen met structurele ongelijkheid en met de mate waarin mensen daadwerkelijk betrokken worden bij beslissingen die hun leven raken.
Armoede bestrijden is een politieke keuze
De dalende armoedecijfers tonen dat beleid verschil maakt. Sociale bescherming en hogere minimumuitkeringen hebben de financiële positie van kwetsbare gezinnen verbeterd. Tegelijk blijven de ongelijkheden groot en dreigen nieuwe beleidskeuzes een deel van die vooruitgang opnieuw teniet te doen.
Armoede wordt niet duurzaam bestreden door mensen sneller uit een uitkering te laten verdwijnen, rechten voorwaardelijker te maken of individuele verantwoordelijkheid steeds zwaarder te laten wegen. Structurele armoedebestrijding vraagt sterke sociale grondrechten, voldoende collectieve investeringen en bescherming wanneer mensen die zelf niet kunnen organiseren.
De dalende armoedecijfers tonen dat vooruitgang mogelijk is. De vraag voor de komende jaren is of die vooruitgang wordt uitgebouwd — of opnieuw wordt prijsgegeven.
Eisen van Decenniumdoelen
Zeven eisen voor een beleid dat mensen ondersteunt, beschermt tegen armoede en kansen biedt op duurzame tewerkstelling.
Trek de sociale minima uiterlijk tegen 2030 op tot minstens de armoederisicodrempel en laat ze de index en de welvaart volgen. Ken sociale rechten zoveel mogelijk automatisch en op basis van het inkomen toe, zodat complexe procedures of statuutvoorwaarden mensen niet van bescherming uitsluiten.
Respecteer het recht op een menswaardig bestaan en het standstill-beginsel uit artikel 23 van de Belgische Grondwet. Beleidsmaatregelen mogen het bestaande beschermingsniveau van sociale grondrechten niet aanzienlijk verminderen zonder duidelijke redenen van algemeen belang.
Pas vóór ingrijpende hervormingen altijd een armoedetoets toe. Monitor vervolgens wat er met de getroffen mensen gebeurt en stuur het beleid bij wanneer zij inkomen verliezen, tussen systemen verdwijnen of onvoldoende ondersteuning krijgen.
Zorg voor begeleiding op maat en een warme overdracht tussen VDAB, OCMW’s, ziekenfondsen en welzijnsdiensten. Mensen moeten daarnaast persoonlijk terechtkunnen voor informatie, aanvragen en de opvolging van hun dossier. Digitale toegang mag geen voorwaarde zijn om sociale rechten op te nemen.
Duurzame tewerkstelling vraagt meer dan financiële druk. Investeer in toegankelijke opleidingen, betaalbare kinderopvang en vervoer, en in voldoende passend en kwaliteitsvol werk. Geef mensen de tijd, ondersteuning en inkomenszekerheid om een haalbaar traject af te leggen.
Geef bij mensen in langdurige ziekte voorrang aan herstel, begeleiding en een geleidelijke terugkeer naar werk. Zorg voor voldoende aangepast en werkbaar werk en laat ook werkgevers hun verantwoordelijkheid opnemen voor werkbare arbeidsomstandigheden en noodzakelijke aanpassingen op de werkvloer.
Armoede kan niet vanuit één beleidsdomein worden bestreden. Verbind het beleid rond inkomen, werk, wonen, gezondheid, onderwijs en samenleven en betrek mensen in armoede en hun organisaties vanaf de start. Voorkom dat besparingen of drempels op het ene domein elders grotere menselijke en maatschappelijke kosten veroorzaken.